Een regenbui in huis: over sprinklers en vluchtwegen

Op zaterdag 17 september waren we te gast bij de firma Breman voor de workshop 'Sprinklersystemen, ook geschikt bij woningbranden?' Het werd een leuke en leerzame dag met verschillende testen, een bezoek aan een gesprinklerde villa en een nieuwe kijk op vluchtroutemarkering.

Bill Lapworth, directeur van Breman Brandbeveiliging en stagiair Raymond Blauw ontvangen ons met koffie en koek. 'Woningbranden zijn goed voor zo'n 80 procent van alle brandslachtoffers, zowel doden als gewonden,' gaat Bill Lapworth van start. 'Met een woningsprinklerinstallatie daalt het risico op overlijden met minimaal 80 procent.'

Waterballet?

Een sprinklerinstallatie is een mooi systeem, maar je zou denken dat het minder geschikt is voor woningen. Een sprinklerkop in je woonkamer is toch niet mooi? En hoe zit het met waterschade?

Omdat Breman Brandbeveiliging een eigen testruimte heeft, kunnen Bill en Michael mooi laten zien hoe een sprinklersysteem werkt. Maar eerst mogen we invullen na hoeveel seconden vanaf het ontstaan van de brand het systeem volgens ons in werking treedt. De schattingen lopen uiteen. Ik vul 70 seconden in en zit er daarmee het dichtste bij: het zijn er 69.

Met de hoeveelheid water valt het mee. Alleen de sprinkler boven de vuurhaard komt in actie. Het brandje krijgt daardoor weinig kans en de temperatuur daalt zodanig dat de andere sprinklers werkloos blijven. 'Het merendeel van de branden wordt met maximaal twee sprinklers geblust of onder controle gehouden,' verklaart Bill Lapworth.

Natuurlijk is alles nat, maar zoals Korine Wit terecht opmerkt: 'Als wij naar binnen gaan, brengen we meer water op.' En brand-, rook- en roetschade zijn erger.

Villabezoek

We brengen een bezoek aan een gesprinklerde villa om te zien hoe zo'n installatie er nu uitziet in een woning. 'Daar zit een sprinkler,' wijst Bill Lapworth. Op het plafond is niets anders te zien dan een onopvallend wit afdekplaatje. 

Het is een concealed sprinkler, oftewel een verborgen sprinkler. Bij een bepaalde temperatuur valt het afdekplaatje weg, waardoor de sprinklerkop naar buiten komt. Even daarna treedt de sprinkler in werking. De concealed sprinkler werkt dus iets trager dan de gewone sprinkler. 'Maar we hebben het over seconden,' relativeert Bill Lapworth. 'En een zichtbare sprinklerkop hangt niemand aan zijn plafond.'

De hoeveelheid sprinklers valt ons mee. In de riante woonkamer hangen er slechts twee. 'Door de druk op de sprinklerkoppen te verhogen, heb je minder sprinklers nodig,' verklaart Bill Lapworth. Zo eenvoudig is het dus.

De pompinstallatie bevindt zich in de kelder. De sprinklerinstallatie is niet aangesloten op het waterleidingnet, maar op een eigen watervoorziening. De aanleg van een eigen bron met bijbehorende installatie is een stuk duurder, maar het voordeel is dan wel dat de bewoners nooit afhankelijk zijn van anderen voor hun watervoorziening.

Bill Lapworth wijst ons op de leidingen. 'Je moet er rekening mee houden dat onderdelen van een sprinklerinstallatie kunnen bevriezen,' vertelt hij. 'Alle leidingen die worden blootgesteld aan 4 graden Celsius of minder, moeten dus goed worden beschermd.'

Terug bij Breman zien we de concealed sprinklerkop in werking. De bewoonster is met ons meegekomen. Het is de eerste keer dat zij haar systeem in actie ziet. Het scheelt inderdaad zo'n 20 seconden met een gewone sprinklerkop, maar doordat de druk hoger is en de kop meer water levert, is een beginnende brand alsnog snel geblust.

Grote voordelen...

Een sprinklerinstallatie in een woning heeft grote voordelen. Om te beginnen blijft de schade beperkt en daarmee ook de schadekosten. De kosten voor brandpreventieve maatregelen zijn lager, want je hebt bijvoorbeeld geen brandwerende deuren of muren nodig. Bovendien vergroot een sprinklerinstallatie de vluchttijd.

Ook voor de brandweer is een sprinklerinstallatie gunstig. Ten eerste voorkomt hij brandvoortplanting c.q. branduitbreiding en ten tweede is een binnenaanval veiliger. De rookgassen onder het plafond worden neergeslagen, waardoor het zicht verbetert. De temperatuur daalt, zodat de rookgassen niet meer kunnen ontbranden.

...maar toch nog niet eenvoudig

In de Verenigde Staten is het daarom verplicht om nieuwbouwwoningen uit te rusten met een sprinklerinstallatie. Daarbij wordt gebruikgemaakt van het waterleidingnet.

In Nederland is het nog niet zo eenvoudig om je woning te voorzien van een sprinklerinstallatie. 'Je moet met heel veel instanties overleggen,' verklaart Bill 'en die werken niet altijd mee.' Om te beginnen moet je goedkeuring krijgen van een inspectie-instelling en dat is duur. Als je het waterleidingnet wilt gebruiken, moet je toestemming hebben van het waterleidingbedrijf en dat gaat niet zo gemakkelijk. Dan heb je nog de verzekeraar, Bouw- en woningtoezicht, de brandweer, enzovoort. Een heel georganiseer.

Menselijke fout is faalkans

Maar hoe betrouwbaar is een sprinklersysteem? 'Een menselijke fout is de faalkans van een sprinklerinstallatie,' meent Bill Lapworth. Als het met vloeistof gevulde buisje in een sprinklerkop bijvoorbeeld per ongeluk kapot wordt gestoten, treedt de sprinkler onbedoeld in werking. Nu is de kans dat dit gebeurt erg klein, maar de installatie kan ook haperen door slecht onderhoud. Waar het bij brand soms misgaat, is dat de afsluiters te vroeg worden dichtgedraaid door de brandweer. De brand kan dan opnieuw oplaaien en in dat geval zijn er wel meer dan twee sprinklers nodig om deze opnieuw onder controle te krijgen.

Bijzonder brandmeldpaneel

Na een smakelijke lunch nemen we een kijkje in het gebouw van Breman Brandbeveiliging. Dat het gebouw voorzien is van een sprinklerinstallatie, is geen verrassing. Toch heeft Bill Lapworth nog een paar bijzonderheden in petto. Het brandmeldpaneel, bijvoorbeeld. Dit is uitgerust met enkele extra's, zoals een metertje voor het waterverbruik van het sprinklersysteem. 'Zo kun je dus precies zien hoeveel water het systeem geeft,' wijst Bill Lapworth.

Handig voor de brandweer. Als de hoeveelheid water vanaf de melding gelijk is gebleven, weet je dat de brand onder controle is. Geeft het systeem inmiddels meer water, dan is er sprake van brandvoortplanting c.q. -uitbreiding. Op die manier heb je al een idee van wat er in een pand aan de hand is voordat je naar binnen gaat.

Het brandmeldpaneel kan alle gegevens automatisch doormelden naar C2000 en bijvoorbeeld de MDT (Mobile Data Terminal) van de brandweer. Op dit moment gebeurt dat nog niet, maar het heeft wel voordelen. Zo kun je bijvoorbeeld je uitruk aanpassen op basis van de gegevens die je krijgt en dat kan heel veel kosten schelen.

Iets duurder dan een prullenbak

De brandwerende deur naar het magazijn is voorzien van een speciale deurdranger- en stopper. 'Het gebeurt vaak dat mensen gemakshalve een prullenbak voor een brandwerende deur zetten om hem open te houden,' vertelt Bill Lapworth. 'Vervolgens vergeten ze de prullenbak weg te halen en blijft die deur open staan. Dat is natuurlijk niet handig als er brand uitbreekt.'

De deurdranger- en stopper die wij te zien krijgen, zijn kleefmagneten met een bijzondere eigenschap: ze reageren op ontruimingsgeluid. Zodra het ontruimingsalarm in werking treedt, wordt de magneet uitgeschakeld en gaat de deur automatisch dicht. Iets duurder dan een prullenbak misschien, maar wel zo veilig.

Veilig vluchten

Voor het laatste gedeelte van de dag krijgen we gezelschap van Michael ten Wolde van de firma Nodazzle. Hij geeft ons een presentatie over vluchtwegen en noodverlichting. 'De huidige noodverlichting heeft nog geen koppeling met brand en rook,' vertelt hij. 'Zo hangen de bordjes over het algemeen hoog, terwijl iedereen weet dat rook juist opstijgt.' Daarnaast maakt de conventionele noodverlichting gebruik van wit licht. Dit is door de golflengte en frequentie nauwelijks zichtbaar bij rook. Uit testen blijkt ook dat mensen de vluchtwegbordjes vaak niet opmerken. Als er brand uitbreekt, nemen ze daardoor dezelfde route naar buiten die ze ook naar binnen hebben genomen.

Splinternieuw

Daarom ontwikkelden ze een nieuw systeem van vluchtroutemarkering. Het werd uitgebreid getest tegen het conventionele systeem. De resultaten zijn positief. De gemiddelde vluchttijd is bijna twee keer sneller en bijna 90 procent van de proefpersonen volgde de route intuïtief.

Hoe nieuw het systeem is, blijkt wel uit het feit dat de folders nog niet beschikbaar zijn. Het systeem wordt namelijk deze maand gepresenteerd. We hebben een primeur!

Koppeling met rook en vuur

Wat is er zo anders aan de deze vluchtwegmarkering? Eigenlijk alles. Om te beginnen is er een duidelijke koppeling gemaakt met rook en vuur. Daarom hangen de bordjes lager, op zo'n 90 cm van de grond. In plaats van het witte licht is roodachtig licht gebruikt, dat niet alleen beter zichtbaar blijft bij rook, maar ook beter zicht biedt.

Het begin van de vluchtroute is met groen licht gemarkeerd. Zo is de veilige route direct herkenbaar. Groene pijlen geven de richting van de looproute aan. Ook het einde van de vluchtroute is nadrukkelijk groen verlicht. Je kunt de nooduitgang dus niet missen.

Verschillende toepassingen

Het systeem wordt onder meer toegepast in hotels, maar er is ook een versie voor thuisgebruik. Voor op vakantie is er zelfs een reisversie. Die zet je op het nachtkastje in je hotelkamer en als je uit bed stapt, wordt hij geactiveerd.

Voor zorgkamers is er een speciale versie, die is uitgerust met dwaalfunctie. Als de bewoner aan de wandel gaat, gaat er direct een melding naar het zusteroproepsysteem. Door een koppeling met het brandmeldsysteem kan de brandweer in noodgevallen snel zien wie er nog op zijn kamer is.

De roodachtige verlichting heeft een bijkomend voordeel. Gebruikers vinden het licht prettig en slapende mensen worden er niet wakker van. 'De reisversie blijkt het hierdoor ook erg goed te doen als kraamcadeau,' lacht Michael ten Wolde. 'Dat hadden we van tevoren niet voorzien.'

Voor je neus

Michael ten Wolde sluit zijn presentatie af met een vraag. 'Wie van jullie heeft een (brandweer)zaklamp met rood licht?' De reacties komen wat aarzelend. Iedereen gebruikt nog gewoon wit licht, hoewel het weinig effectief is bij rook. 'Misschien komt het doordat het zó voor de hand ligt, dat we er nooit bij stil hebben gestaan,' meent Korine Wit.

Eigenlijk geldt dat voor meer dingen die we vandaag hebben gezien. Deze dag heeft ons in ieder geval een frisse kijk op sprinklerinstallaties en vluchtroutes gegeven. Met de nieuwe kennis op zak kunnen we voldaan naar huis.

Mandy Tjong Tjin Tai-Klaver

Zie ook: Sprinklerinstallatie van dichtbij bekeken